وقتی واقعیت، روایت را شکست داد / تأملی بر بازتاب جهانی تشییع پیکر رهبر انقلاب

ترکمن سسی - بهرام جرجانی | کارشناس حقوق - در عصر جنگ روایت‌ها، دیگر هیچ رویدادی تنها در محل وقوع خود معنا پیدا نمی‌کند. هر حادثه مهم، هم‌زمان در میدان رسانه نیز رخ می‌دهد؛ جایی که رقابت اصلی نه بر سر «آنچه اتفاق افتاده»، بلکه بر سر «چگونگی روایت آن» است.

مراسم تشییع پیکر رهبر انقلاب، از همین منظر، صرفاً یک آیین سوگواری نبود؛ بلکه به یکی از مهم‌ترین رخدادهای رسانه‌ای منطقه تبدیل شد. از نخستین ساعات برگزاری مراسم، بسیاری از رسانه‌های معتبر جهان، با وجود تفاوت‌های آشکار در رویکرد سیاسی و تحریری، این رویداد را در صدر اخبار خود قرار دادند. تفاوت در تحلیل‌ها مشهود بود، اما یک واقعیت در اغلب روایت‌ها تکرار شد؛ گستردگی مراسم و اهمیت آن در معادلات سیاسی و اجتماعی ایران.

این نکته، از منظر ارتباطات، اهمیت ویژه‌ای دارد. رسانه‌ها می‌توانند زاویه دید خود را انتخاب کنند، واژگان متفاوت به کار ببرند و تحلیل‌های گوناگون ارائه دهند، اما زمانی که واقعیت میدانی به اندازه کافی بزرگ باشد، امکان حذف کامل آن از روایت از بین می‌رود. تصاویر، جمعیت و ابعاد مراسم، به بخشی از واقعیتی تبدیل شد که حتی رسانه‌های منتقد نیز ناچار بودند آن را بازتاب دهند؛ هرچند تفسیرشان از چرایی این حضور، متفاوت بود.

این رویداد بار دیگر نشان داد که سرمایه اجتماعی، هرگاه در عرصه عمومی نمود پیدا کند، به موضوعی فراتر از مرزهای ملی تبدیل می‌شود. رسانه‌های خارجی نیز، خواه ناخواه، در برابر چنین رخدادهایی ناچارند میان حفظ چارچوب تحلیلی خود و انعکاس واقعیت تعادل برقرار کنند. همین تعادل، ارزش مطالعه بازتاب‌های رسانه‌ای را دوچندان می‌کند.

از منظر حقوق عمومی نیز، افکار عمومی یکی از عناصر اثرگذار بر مشروعیت و کارآمدی نظام‌های سیاسی است. البته سنجش این مفاهیم نیازمند مجموعه‌ای از شاخص‌هاست و نمی‌توان تنها بر پایه یک رویداد به نتیجه‌ای قطعی رسید؛ اما حضور گسترده مردم در یک مراسم ملی، بی‌تردید به یکی از داده‌های قابل توجه برای تحلیلگران سیاسی و رسانه‌ای تبدیل می‌شود.

شاید مهم‌ترین درس این رخداد برای فعالان رسانه‌ای آن باشد که در جهان امروز، قدرت تصویر و واقعیت میدانی، گاه از قدرت تیترها پیشی می‌گیرد. رسانه می‌تواند روایت خود را بسازد، اما اگر آن روایت با واقعیت فاصله بگیرد، مخاطب امروز با انبوهی از تصاویر، ویدئوها و منابع گوناگون، خود به قضاوت خواهد نشست.

تشییع پیکر رهبر انقلاب، صرف‌نظر از برداشت‌های متفاوت سیاسی، بار دیگر این حقیقت را یادآور شد که در نبرد روایت‌ها، همیشه این رسانه نیست که آخرین کلمه را می‌گوید؛ گاهی این واقعیت است که روایت‌ها را وادار به عقب‌نشینی می‌کند.

نوشتن دیدگاه