یادداشت : قاقاجان کوسلی: غروب، بر فراز گوگجه‌داغ، باد از میان سنگ‌ها می‌گذشت و دشت تۆرکمن‌صحرا را به رنگ خاک درمی‌آورد. پایینِ کوه، راه باریکی به سوی زیارتگاه منسوب به خالد نبی می‌رفت. سکوت چنان گسترده بود که گویی زمین، چیزی را از گذشته به یاد می‌آورد.
مخدومقلی کنار تخته‌سنگی نشسته بود. نگاهش به دوردست بود؛ به جایی که آسمان و دشت در هم می‌آمیختند.من،قاقاجان، گفتم: استادسخن،مخدومقلی،چرا این‌همه از خاک می‌گویی؟ مگر آدمی چیزی بیش از خاک است؟ لبخند کم‌رنگی زد و گفت:خود خاک هست؛ اما نباید فراموش کند از کجا برخاسته. هرکس ریشه‌اش را از یاد ببرد، روزی سایه‌اش را هم گم می‌کند. بعد، آرام و شمرده خواند: "بولماق حقدیر"
ای یارانلار، آدم اۏغلی
بۏ‌ز تۏپراقدان بۏلماق حقدیر
اصلی خاکدن اؤنن آدم
قۇما قارلیپ قالماق حقدیر
کلامدا بار ایش بیاندیر
بارچا ایش حَقا عیاندیر
اینانسانگ سانگا ایماندیر
اؤلمک حق، دیریلمک حقدیر
ایوب بۏلمادینگ صبردا
طاقتینگ یۏقدو‌ر جبرده
مُنکر، نکیر دار قبردا
سو‌راغ، سوال قیلماق حقدیر
ادن ایشلرینگ سو‌رالار
گون قیزار، میزان قو‌رو‌لار
تو‌غ چکیلر، عَلَم اۇرۇلار
یۏوۇز گون‌لر گلمک حقدیر
مخدومقلی، آزسانگ یو‌لو‌نگ
اول گون نیچیک گچر حالینگ
بو گون زورلاپ آلان مالینگ
ارته قایدیپ برمک حقدیر
ای یاران، ای فرزندان آدم،
خاکی‌بودن حق است؛
آدمی که از خاک برآمده،
سرانجام با خاک درآمیختن حق است.
من، قاقاجان، گفتم: پس همه‌چیز به پایان می‌رسد؟ مخدومقلی، گفت: پایانِ تن، شاید. اما پایانِ کارها نه. سخن می‌ماند، نیکی می‌ماند، و آنچه در دل مردم کاشته‌ای. آدمی خیال می‌کند آنچه پنهان کرده، از جهان پنهان است؛ حال آنکه هیچ‌چیز از نگاه حق پوشیده نیست. صدایش در باد پیچید، گفت:
هرچه در کلام آمده، بیان است؛
همه‌چیز نزد حق آشکار است.
اگر به حق ایمان آوری،ایمان چراغ راه توست؛
مردن حق است و دوباره برخاستن نیز حق.
نگاهم را از دشت گرفتم و پرسیدم: اگر آدمی در زندگی تاب نیاورد، اگر در برابر رنج کم بیاورد، چه؟ مخدومقلی به زمین زیر پایمان اشاره کرد، گفت: زمین هم زیر بار زمستان خم می‌شود، اما بهار را از یاد نمی‌برد. صبر، نداشتن درد نیست؛ گم‌نکردن راه در میانهٔ درد است. سپس گفت:
در شکیبایی، ایوب نشدی؛
در برابر سختی، توانت اندک ماند.
آن‌گاه که منکر و نکیر بر مزار آیند،
پرسش و پاسخ حق است.
پرسیدم: و داوری؟ آن روزی که آدمی با کردار خودش روبه‌رو می‌شود؟ گفت: آن روز، هیچ‌کس نمی‌تواند به جای کردار خویش سخن بگوید. آدمی امروز با دست‌هایش چیزی می‌سازد و فردا در برابر همان دست‌ها می‌ایستد. و چنین خواند:
از کارهایی که کرده‌ای، خواهند پرسید؛
آفتاب سوزان می‌شود و میزان برپا؛
پرچم‌ها برافراشته می‌شوند
و روزهای هول‌انگیز فرامی‌رسند؛ این نیز حق است.
مدتی سکوت کردیم. باد، گرد نرمی از روی سنگ‌ها برداشت و با خود برد. بعد گفتم: مخدومقلی، اگر در آن روز دریابم که راه را گم کرده‌ام، چه کنم؟ این بار نگاهش مستقیم به من افتاد؛ نه سرزنش در آن بود، نه دلسوزیِ بی‌پایه. فقط حقیقتی ساده،گفت: راه را باید امروز پیدا کرد، نه فردا. آدمی اگر مال دیگری را به زور بگیرد، اگر دل کسی را بشکند و نامش را زرنگی بگذارد، روزی باید به حساب همان کار برسد. آخرین بند را خواند، گفت:
مخدومقلی، اگر راهت را گم کنی،
آن روز حال و روزت چگونه خواهد بود؟
مالی را که امروز به زور گرفته‌ای،
فردا بازگرداندنش حق است.
دیگر چیزی نپرسیدم. فهمیدم سخن او فقط از مرگ نبود؛ از زندگی بود، از آنچه آدمی پیش از رسیدن به خاک با خود می‌کند. به دشت نگاه کردم؛ دشت خاموش بود، اما خاموشی‌اش شبیه پاسخ بود. مخدومقلی برخاست و گفت: یادت بماند، قاقاجان!!، خاک، پایانِ غرور است؛ اما می‌تواند آغازِ فهم هم باشد. و باد، بر فراز گوگجه‌داغ، دوباره وزید.
- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
- نظرات بعد از ویرایش ارسال می‌شود.