ترکمن سسی - بهرام جرجانی - گلستان را معمولاً با جنگل، کشاورزی، باران و رودخانههایش میشناسیم؛ اما پشت این تصویر، یک واقعیت نگرانکننده در حال پررنگتر شدن است: آب شرب بخش بزرگی از جمعیت استان به منابعی وابسته است که در زیر زمین قرار دارند و احیای آنها بهمراتب دشوارتر از برداشت از آنهاست.
یادداشتی درباره امنیت آبی استانی که ۹۵ درصد آب شرب آن از منابع زیرزمینی تأمین میشود
بر اساس اظهارات مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب گلستان، حدود ۹۵ درصد آب شرب استان از منابع زیرزمینی تأمین میشود و در حال حاضر حدود ۸۰۰ حلقه چاه عمیق و ۸۵ دهنه چشمه تأمین آب استان را بر عهده دارند.
این اعداد بهتنهایی یک هشدار هستند؛ اما وقتی در کنار آمار دیگری قرار میگیرند، تصویر جدیتری از وضعیت آب گلستان به دست میآید.
مدیرعامل آبفا گلستان در تیرماه امسال اعلام کرده است که نیاز آب استان در گرمترین روز سال حدود ۶ هزار لیتر بر ثانیه است، در حالی که ظرفیت تأمین حدود ۴ هزار و ۸۰۰ لیتر بر ثانیه اعلام شده؛ یعنی در اوج مصرف با کسری حدود یکهزار و ۲۰۰ لیتر بر ثانیه مواجه هستیم.
این عدد را نباید صرفاً یک «کمبود تابستانی» تلقی کرد.
مسئله اصلی اینجاست که بخش عمده آب شرب استان از منابع زیرزمینی تأمین میشود؛ یعنی هر بار که برای جبران کمبود، فشار بیشتری بر چاهها وارد میشود، باید پرسید ظرفیت این منابع برای سالهای آینده چقدر است؟
مسئله فقط ۸۰۰ چاه نیست
عدد ۸۰۰ حلقه چاه به خودی خود نه خوب است و نه بد. مسئله، وابستگی شدید شبکه آب شرب به منابع زیرزمینی و روند تغییر وضعیت این منابع است.
در گزارش ایرنا به نقل از مدیرعامل آبفا گلستان، از کاهش آبدهی منابع، افزایش عمق چاهها و برداشتهای فزاینده به عنوان عواملی یاد شده که فشار مضاعفی بر آبخوانهای استان وارد میکنند.
پس سؤال اصلی نباید این باشد که «چند حلقه چاه داریم؟»
سؤال اساسی این است:
آبخوانهای گلستان با روند فعلی برداشت، تا چه زمانی میتوانند بار تأمین آب شرب استان را تحمل کنند؟
این پرسش، نه سیاسی است و نه جناحی؛ یک سؤال فنی، مدیریتی و مرتبط با آینده زندگی مردم گلستان است.
از بحران امروز تا امنیت آبی فردا
اگر امروز در گرمترین روز سال حدود ۱۲۰۰ لیتر بر ثانیه بین نیاز و ظرفیت تأمین فاصله وجود دارد، برنامه استان برای پر کردن این فاصله چیست؟
آیا راهحل اصلی همچنان باید حفر چاههای بیشتر و عمیقتر باشد؟
اگر چنین است، ارزیابی علمی و رسمی از ظرفیت آبخوانها چیست؟
و اگر قرار است وابستگی به منابع زیرزمینی کاهش پیدا کند، سهم هر یک از گزینههای جایگزین چقدر است؟
منابع سطحی، سدها، طرحهای انتقال آب، کاهش هدررفت شبکه، بازچرخانی آب، مدیریت مصرف و حتی پروژههای شیرینسازی آب دریای خزر هرکدام چه جایگاهی در نقشه راه تأمین آب گلستان دارند؟
مردم حق دارند این نقشه راه را بدانند.
یک عدد مهم که نباید فراموش شود
بر اساس گزارش تسنیم در تیرماه ۱۴۰۵، جمعیت تحت پوشش خدمات آبرسانی در گلستان بیش از ۲ میلیون و ۱۵ هزار نفر اعلام شده و ۱۰۰ درصد شهرها و حدود ۷۷ درصد روستاهای استان تحت پوشش خدمات آبفا قرار دارند. در همان گزارش، وابستگی ۹۵ درصدی آب شرب به منابع زیرزمینی به عنوان یکی از اصلیترین چالشهای استان مطرح شده است.
بنابراین مسئله آب گلستان، مسئله یک شهر یا یک شهرستان نیست.
مسئلهای استانی است.
از گرگان تا گنبدکاووس، از آققلا و گمیشان تا بندرترکمن، از مینودشت و کلاله تا مراوهتپه؛ هرجا که آب شرب مردم به شبکهای متکی است که بخش عمده منابع آن زیر زمین قرار دارد، پایداری آبخوانها مستقیماً به امنیت آبی مردم مربوط میشود.
مطالبه روشن؛ «برنامه امنیت آبی گلستان» منتشر شود
اکنون زمان آن است که دستگاههای متولی، از بیان کلیات عبور کنند و یک برنامه شفاف و قابل سنجش برای امنیت آبی گلستان ارائه دهند.
این برنامه حداقل باید مشخص کند:
۱. وضعیت فعلی آبخوانهای استان چگونه است؟
۲. میزان برداشت سالانه از منابع زیرزمینی چقدر است؟
۳. روند کاهش یا افزایش آبدهی چاههای آب شرب در سالهای اخیر چگونه بوده است؟
۴. برای جبران کسری ۱۲۰۰ لیتر بر ثانیه در اوج مصرف چه برنامهای وجود دارد؟
۵. سهم منابع جایگزین در افق پنج و ده ساله چقدر خواهد بود؟
۶. چه میزان از آب شبکه به دلیل فرسودگی و هدررفت از دست میرود و برنامه کاهش آن چیست؟
۷. برای مقابله با چاههای غیرمجاز و برداشتهای خارج از الگوی مجاز چه اقداماتی انجام شده است؟
۸. اعتبار مورد نیاز برای اجرای این برنامه چقدر است و چه مقدار آن تأمین شده است؟
اینها پرسشهای افکار عمومی است؛ نه اتهام به یک دستگاه یا مدیر.
گلستان نباید برای تأمین آب فردا، آب امروزِ زیرزمین را خرج کند
بحران آب معمولاً یکشبه ایجاد نمیشود.
سالها طول میکشد تا یک آبخوان تحت فشار قرار بگیرد، سطح آب پایین برود و تأمین پایدار دشوار شود؛ اما وقتی بحران به شبکه شرب برسد، دیگر فرصت آزمون و خطا بسیار محدود خواهد بود.
امروز که هنوز امکان برنامهریزی وجود دارد، باید از مسئولان استان پرسید:
برای اینکه فرزندان گلستان فردا مجبور نباشند بهای تصمیمهای امروز را با کمبود آب بپردازند، دقیقاً چه برنامهای داریم؟
عدد ۸۰۰ چاه شاید در نگاه اول فقط یک آمار باشد؛ اما وقتی کنار وابستگی ۹۵ درصدی به منابع زیرزمینی، ۸۵ چشمه و کسری ۱۲۰۰ لیتر بر ثانیه در اوج مصرف قرار میگیرد، دیگر نمیتوان از کنار آن ساده گذشت.
مسئله امروز گلستان فقط تأمین آب نیست؛
مسئله، تضمین آبِ فردای گلستان است.
✍️ بهرام جرجانی
کارشناس حقوق و فعال اجتماعی
Legal Expert | Social Justice Advocate
منابع: خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، خبرگزاری تسنیم و اظهارات رسمی مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان گلستان، تیر و مرداد ۱۴۰۵.
- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بیاحترامی به اشخاص، قومیتها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزههای اسلامی منتشر نمیشود.
- نظرات بعد از ویرایش ارسال میشود.